Zmiany płucne związane z leczeniem onkologicznym

Niepożądane działanie leków jest ważną przyczyną zachorowalności i śmiertelności, wyjaśniającą szacunkowo 5% wszystkich hospitalizacji oraz 0.3% zgonów szpitalnych.

Indukowane przez leki choroby płuc są szeroko rozpowszechnione zarówno wśród dorosłych, jak i wśród dzieci.
W 1972 roku opisywano 19 leków, które mogły być potencjalnie szkodliwe dla układu oddechowego, obecnie więcej niż 350 specyfików jest uważane za potencjalnie szkodliwe dla układu oddechowego, a ich liczba stale rośnie (zwłaszcza w zakresie leków cytotoksycznych).

Toksyczne działanie leków na płuca jest coraz częściej rozpoznawaną przyczyną ostrej lub przewlekłej choroby płuc i musi być wzięte pod uwagę w diagnostyce różnicowej, zwłaszcza w wybranych grupach chorych (np. chorzy w czasie chemioterapii).

Diagnostyka toksycznego działania leków przeciwnowotworowych na tkankę płucną wymaga wykluczenia wielu nakładających się patologii, m.in. zakażeń, zmian po radioterapii czy progresji choroby zasadniczej. Wczesne postawienie rozpoznania wpływa na redukcję śmiertelności i powikłań płucnych. Ponieważ tkanka płucna ma ograniczoną możliwość reakcji histopatologicznych na uszkodzenia (m.in. obrzęk; NSIP, BOOP, krwawienie) – ich znajomość w korelacji z obrazem radiologicznym jest więc niezmiernie istotna. Tomografia komputerowa stała się obecnie najdokładniejszą nieinwazyjną metodą oceny istniejących patologii oraz monitorowania dynamiki zmian.

Urazy miąższu płuc i opłucnej

Urazy stanowią główną przyczynę zgonów pacjentów do 40 r.ż., trzecią pod względem częstości występowania na świecie po chorobach układu krążenia i nowotworach. Ponad 25% zgonów pacjentów z urazem wielonarządowym jest bezpośrednio spowodowana obrażeniami w obrębie klatki piersiowej.

Najczęstszym urazowym uszkodzeniem miąższu płuc jest stłuczenie płuca, które towarzyszy 17-70% przypadków tępych urazów klatki piersiowej. Tomografia komputerowa pozwala na ocenę stłuczenia płuca bezpośrednio po urazie, we wczesnej fazie, w której widoczne są obszary matowej szyby. W stłuczeniu płuc obserwujemy także inne zmiany pęcherzykowe jak zagęszczenia plamiste i obszary konsolidacji z bronchogramem powietrznym. Objętość obszaru stłuczonego płuca koreluje z możliwością rozwoju niewydolności oddechowej – zajęcie ponad 20% miąższu płuca to ok.80% prawdopodobieństwo ARDS.
Rozerwanie płuca to uszkodzenie miąższu płucnego powodujące powstanie jamy, która może zawierać powietrze (pneumatocele) i krew (hematoma), częstym obrazem jest okrągława struktura z poziomem krew/powietrze (hemato- pneumatocele)

Odma opłucnowa towarzyszy 30-40% urazów tępych i jest drugim pod względem częstości uszkodzeniem urazowym klatki piersiowej. Przyczyną odmy opłucnowej jest najczęściej zranienie opłucnej i płuca przez odłam żebra, odma może także być skutkiem pęknięcia pęcherzyków płucnych pod wpływem wzrostu ciśnienia w obrębie klatki piersiowej lub powstawać pod wpływem siły zderzenia i deceleracji. Czułość i swoistość zdjęcia rentgenowskiego w diagnostyce pourazowej odmy opłucnowej nie jest duża. Tomografia komputerowa jest badaniem wykazującym 100% czułość i swoistość w obrazowaniu odmy opłucnowej pozwalając na ocenę ilości powietrza w opłucnej, stopnia ucisku miąższu płucnego oraz położenia drenu.

Krwawienie do opłucnej (hemothorax) obecne w blisko 50% tępych urazów klatki piersiowej jest spowodowane uszkodzeniem naczyń opłucnej trzewnej, ściany klatki piersiowej (tętnic międzyżebrowych, tętnicy piersiowej wewnętrznej), przepony, płuca, serca i dużych struktur naczyniowych śródpiersia. Krwiak opłucnej w badaniu TK jest płynem o wartościach współczynnika osłabienia promieniowania 35-70 j.H., zwykle niejednorodnym, z obecnością skrzepów. Jego powikłaniem jest ropniak opłucnej i fibrothorax. Płyn w opłucnej u pacjenta po urazie klatki piersiowej może mieć charakter surowiczy (ok. 15 j.H.), kiedy towarzyszy obrażeniom śledziony, wątroby czy trzustki.