Ryzyko powikłań pokontrastowych w stanach nagłych

Nefropatia wywołana środkami kontrastowymi (contrast-induced nephropathy; CIN) jest jedną z najczęstszych przyczyn ostrego uszkodzenia nerek (acute kidney injury; AKI) u pacjentów hospitalizowanych. Ryzyko jej rozwoju rośnie szczególnie w sytuacjach, kiedy ekspozycja na kontrast odbywa się bez możliwości przygotowania pacjenta do badania oraz oceny i stratyfikacji ryzyka jej wystąpienia. CIN występuje zatem szczególnie często w ostrych stanach zagrożenia życia w kardiologii i chirurgii urazowej. Ekspozycja na kontrast jest zazwyczaj jednym z wielu czynników wywołujących AKI: w wymienionych sytuacjach klinicznych występują bowiem jednocześnie: hipowolemia, upośledzona czynność skurczowa lewej komory serca, hipotonia (ze wstrząsem włącznie), uszkodzenie innych narządów, a wtórnie – powikłania septyczne. Czynnikami predysponującymi do AKI (w tym również CIN) są ponadto: wyjściowo upośledzona czynność nerek (obniżony współczynnik przesączania kłębuszkowego), starszy wiek, cukrzyca, zażywanie leków nefrotoksycznych (np. NLPZ) lub podawanie takich leków już podczas hospitalizacji, i inne. Istotnymi, swoistymi przyczynami rozwoju CIN są natomiast: dotętnicza droga podanie kontrastu, duża jego objętość oraz wysoka osmolarność (ryzyko malejące od hiper- poprzez nisko- do izoosmolarnych). W stanach nagłych, w których wykonanie badania obrazowego jest kluczowe z punktu widzenia podjęcia kluczowych decyzji terapeutycznych wybór kontrastu izoosmolarnego pozostaje jedną z niewielu (o ile nie jedyną) strategią pozwalającą na ograniczenie ryzyka AKI. Liczne prospektywne badania obserwacyjne, badania randomizowane oraz meta-analizy wskazują, że kluczowe z punktu widzenia profilaktyki CIN jest właściwe nawodnienie (preferowane – z zastosowaniem wodorowęglanu sodu) oraz zastosowanie najmniejszej możliwej (tj. zapewniającej uzyskanie wiarygodnych diagnostycznie wyników badań obrazowych) objętości izoosmolarnego środka kontrastowego. Wystąpienie CIN istotnie pogarsza rokowanie pacjentów hospitalizowanych, należy jednak pamiętać o zasadzie, która głosi, że przy istnieniu istotnych wskazań do badania obrazowego z zastosowaniem środka kontrastowego nie istnieją przeciwwskazania „nerkowe” do jego wykonania.